Jak wygląda zapalenie spojówek – jak je rozpoznać?

Łzawienie, zaczerwienienie i podrażnienie oka mogą wskazywać na zapalenie spojówek – jedną z najczęstszych chorób oczu, występującą u osób w każdym wieku. Mogą za nią odpowiadać bakterie, wirusy lub alergeny. Tym samym stan zapalny może mieć różny przebieg. Jak wygląda zapalenie spojówek w zależności od jego podłoża? Tutaj przybliżamy ten temat!

Czym jest spojówka i co oznaczają choroby w jej obrębie?

Objawy zapalenia spojówek to m.in. swędzenie, zaczerwienienie, łzawienie i obrzęk, niekiedy obecność surowiczej, ropnej lub wodnistej wydzieliny oraz pieczenie. Dolegliwości mogą się nasilać po przebudzeniu lub przebywaniu na zewnątrz –  zależy to od przyczyny choroby, którą może być alergia albo infekcja bakteryjna lub wirusowa.

Zapalenie spojówek jest najczęściej diagnozowaną chorobą oczu. To stan zapalny cienkiej i przezroczystej błony, która pokrywa wnętrze powiek i przednią część gałki oka, aż do rogówki. Błona ta pełni w obrębie oka funkcję ochronną. Znajdują się w niej komórki odpornościowe (mastocyty, inaczej komórki tuczne) i granulocyty kwasochłonne (eozynofile). Ponadto jest ona elementem, który ma niemal stały kontakt ze środowiskiem zewnętrznym. Z tego powodu ta część oka jest szczególnie narażona na zakażenia i może intensywnie reagować na kontakt z alergenami. Zapalenie stanowi proces obronny, ale niestety towarzyszą mu dokuczliwe objawy. Można je jednak łagodzić, m.in. dzięki medycznemu wsparciu walki z niepożądanym patogenem czy alergenem.

Rodzaje zapalenia spojówek – najczęstsze przyczyny i droga zakażenia

Zapalenie spojówek może mieć wiele przyczyn. Najczęściej spotykaną chorobą tego typu jest alergiczne zapalenie spojówek, za które odpowiada nadmierna reakcja organizmu na kontakt z alergenem. Uczulać może wiele czynników – w większości przypadków są to pyłki roślin kwitnących, nieco rzadziej roztocza kurzu domowego, pleśń, grzyby, białka zwierzęce (alergia na sierść). Alergeny wziewne unoszą się w powietrzu i z łatwością przedostają do oka. Alergizująco mogą jednak działać także substancje kontaktowe, np. barwniki i konserwanty zawarte w lekach i kosmetykach stosowanych w obrębie oczu. Zdarzają się też czasem reakcje niepożądane związane z noszeniem soczewek kontaktowych.

Jako drugie pod względem częstości występowania wymienia się bakteryjne zapalenie spojówek. Najczęściej jest ono spowodowane zakażeniem szczepami gronkowców, paciorkowców lub –  rzadziej – bakterii Gram-ujemnych. Patogeny tego typu mogą się osadzać na przedmiotach, których dotykamy. Chcąc zmniejszyć ryzyko tej postaci choroby, warto unikać dotykania okolic oczu brudnymi dłońmi. Do zakażenia dochodzi rzadziej (w porównaniu z infekcją wirusową) drogą kropelkową (wtedy bakterie przenoszone są podczas kaszlu i kichania). Niekiedy infekcja rozprzestrzenia się również z innych części ciała, głównie nosa i gardła.

Spotyka się również wirusowe zapalenie spojówek. Zwykle inicjują je adenowirusy, wirusy opryszczki, grypy, ospy czy półpaśca. Zarówno bakteryjne, jak i wirusowe zapalenie spojówek jest zakaźne, przy czym wirusowe zapalenie spojówek cechuje się dużą zakaźnością. Rozprzestrzenianiu się epidemii tej choroby sprzyja kontakt z innymi osobami.

Cechy wspólne alergicznego, wirusowego i bakteryjnego zapalenia spojówek

Stan zapalny to proces uruchamiany przez czynnik uszkadzający tkanki. Jego celem jest obrona organizmu, której mają służyć różne reakcje. Mowa m.in. o rozszerzeniu i zwiększeniu przepuszczalności naczyń krwionośnych, przez które są transportowane przeciwciała i prekursory zapalne. Istotną rolę odgrywają też bariery fizyczne. Zapaleniu zwykle towarzyszą lokalne zaczerwienienie, obrzęk, wzmożone wytwarzanie wydzielin, ból, zaburzenia funkcji danej tkanki czy nawet objawy ogólnoustrojowe (np. zmęczenie, bóle głowy). Cechami wspólnymi zapalenia spojówek różnego typu mogą więc być m.in.:

• łzawienie;
• zaczerwienienie oczu (przekrwienie spojówek);
• uporczywe swędzenie i pieczenie;
• obrzęk spojówek i skóry wokół oczu;
• podrażnienie oczu;
• światłowstręt i zaburzenia widzenia;
• obecność wydzieliny – może być ona surowicza, ropna lub wodnista.

Zapalenie spojówek – objawy charakterystyczne dla choroby wirusowej

Wirusowe zapalenie spojówek zwykle towarzyszy infekcji górnych dróg oddechowych lub pojawia się w niedługo po ustąpieniu objawów ogólnoustrojowych „przeziębienia”. Możliwe są więc symptomy w postaci nieżytu nosa (kataru), kaszlu, ogólnie złego samopoczucia, bólów mięśni, powiększenia okolicznych węzłów chłonnych czy gorączki lub stanu podgorączkowego. Czerwone oczy zwykle pieką i są pokryte wodnistą wydzieliną.

Zapalenie wirusowe najczęściej występuje w sezonie największej aktywności wirusów, czyli w okresie jesienno-zimowym. Wirusowe zapalenie spojówek często rozpoczyna się w jednym oku, a następnie – zwykle po około 2 dniach – może objąć również drugie.

Najczęstsze objawy bakteryjnej choroby oczu

Zapalenie spojówek u dzieci często ma podłoże bakteryjne, m.in. ze względu na ich niedostatecznie rozwinięty układ odpornościowy. Bakteryjne zapalenie spojówek jest też jedną z najczęstszych chorób oczu u dorosłych. Objawy mogą początkowo dotyczyć jednego oka i po kilku dniach objąć również drugie . Ważna jest tu prawidłowa higiena. Dotykanie oczu palcami i przemywanie obojga oczu tym samym wacikiem czy chusteczką sprzyjają przenoszeniu się drobnoustrojów.

W przypadku zapalenia spojówek wywołanego bakteriami najczęściej pojawia się ropna wydzielina. Można obudzić się z całkowicie zaklejonymi powiekami. Zaczerwienienie oczu jest intensywne, ale często łagodniejsze niż przy zapaleniu  spojówek o podłożu wirusowym. Czas trwania bakteryjnego zapalenia spojówek w dużej mierze zależy od rodzaju patogenu i stanu układu odpornościowego. Choroba niekiedy ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni, ale może też przyjąć postać przewlekłego zapalenia spojówek.

Charakterystyczne objawy alergicznego zapalenia spojówek

Miejscowymi symptomami stanu zapalnego o podłożu alergicznym są głównie zmiany wynikające ze wzmożonego uwalniania histaminy i przeciwciał przez poszerzone naczynia krwionośne. Ponieważ główną przyczyną objawów ocznych o podłożu alergicznym są alergeny wziewne, tego typu zapalenie spojówek najczęściej występuje w sezonie pylenia roślin. Objawy ogólne zwykle pojawiają się w ciągu doby od ekspozycji na dany alergen.

Typowe objawy alergii oczu niewiele różnią się od objawów infekcji, ale raczej nie występują objawy przypisywane „przeziębieniu”. Zwykle dochodzi do intensywnego łzawienia oczu i zamiast wodnistej wydzieliny pojawia się wydzielina surowicza. Ponadto symptomy alergii mogą utrzymywać się dłużej niż wirusowy czy bakteryjny stan zapalny w obrębie spojówki. Zależy to od czasu ekspozycji na alergen – dopóki nie wykluczymy kontaktu z czynnikiem uczulającym, objawy mogą się utrzymywać, a nawet nasilać.

Jak poznać przyczynę zapalenia spojówek i wybrać sposób leczenia?

W zależności od przyczyny zapalenia spojówek można wymienić pewne, wspomniane już, różnice. Pamiętaj jednak, że nie są one normą. Aby prawidłowo rozpoznać i leczyć zapalenie spojówek, należy udać się do okulisty, lekarza pierwszego kontaktu lub alergologa. Ponadto wymienione objawy mogą sugerować również zespół suchego oka, będący następstwem m.in. cyfrowego przeciążenia oczu, przyjmowania niektórych leków czy chorób ogólnoustrojowych. Jednocześnie infekcje i stany alergiczne oczu sprzyjają wysuszeniu ich powierzchni. Ze względu na wiele cech wspólnych, podejrzewając zapalenie spojówek, należy zgłosić się do lekarza.

W przypadku zakażenia bakteryjnego stosunkowo często objawy ustępują samoistnie. Przy prawidłowo funkcjonującej odporności organizm może samodzielnie poradzić sobie z patogenem. W początkowym etapie choroby postępowanie zwykle ogranicza się do łagodzenia dolegliwości oraz dbania o higienę. Dopiero gdy infekcja nie ustępuje lub się nasila, a także w ciężkich przypadkach, którym towarzyszą uciążliwe objawy oczne i/lub ogólnoustrojowe, lekarz może zalecić wprowadzenie antybiotyku, najczęściej miejscowo (np. maści, krople do oczu), rzadziej doustnie.

Z kolei leczenie choroby wirusowej polega na łagodzeniu objawów. W niektórych przypadkach lekarz może przepisać krople przeciwwirusowe. Natomiast przy alergii stosuje się doustne i miejscowe leki przeciwhistaminowe, zwykle w postaci kropli do oczu na alergię. Oczy warto również nawilżać i regularnie oczyszczać za pomocą specjalnych, łagodnych produktów, takich jak chusteczki do oczu lub płyn do demakijażu oczu bardzo wrażliwych.

FAQ

Jak się zaczyna zapalenie spojówek?

Zapalenie spojówek najczęściej rozpoczyna się nagle w obrębie jednego oka. Przy alergii objawy w postaci zaczerwienienia, swędzenia i łzawienia mogą od razu występować obustronnie.

Czy zapalenie spojówek minie samo?

Zapalenie spojówek o podłożu wirusowym i bakteryjnym może ustąpić samoistnie po kilku dniach lub tygodniach. Symptomy alergii zwykle ustępują dopiero po zakończeniu ekspozycji na alergen.

Z czym można pomylić zapalenie spojówek?

Zapalenie spojówek może przypominać m.in. zespół suchego oka.

Co pomaga na zapalenie spojówek?

Przy zapaleniu spojówek pomagają krople, które należy wybierać w zależności od przyczyny choroby (krople przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne, przeciwhistaminowe). Ulgę przynoszą również sztuczne łzy i chłodne okłady. O wyborze leczenia powinien zdecydować lekarz, szczególnie gdy objawy są nasilone lub nietypowe. 

Oświadczenie

Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i informacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy czy protokołu postępowania. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

1. Stodolska-Nowak A, Siwiec-Prościńska J. Zapalenie spojówek. Po Dyplomie, 20.06.2017. https://podyplomie.pl/okulistyka/27463,zapalenie-spojowek.
2. Pogrzebielski A. Zapalenie i zakażenie spojówek. Medycyna Praktyczna, 10.09.2015. https://www.mp.pl/okulistyka/okulistyka-dla-nieokulistow/artykuly/127099,zapalenie-i-zakazenie-spojowek.
3. Prost M. Bakteryjne zapalenie spojówek – objawy, leczenie, ile trwa. Medycyna Praktyczna, 28.11.2013. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobyspojowki/82507,bakteryjne-zapalenie-spojowek.
4. Prost M. Wirusowe zapalenie spojówek – objawy, leczenie, zaraźliwość. Medycyna Praktyczna, 28.11.2013. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobyspojowki/93499,wirusowe-zapalenia-spojowek.