Dlaczego mam suche oczy? Typowe przyczyny i sposoby radzenia sobie z problemem

Oczy są częścią ciała, która do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje stałego nawilżenia. W ludzkim organizmie odpowiada za nie naturalny film łzowy. Istnieje jednak wiele czynników, które mogą zaburzać jego wydzielanie i skład. Suche oczy to niestety częsty problem, ale znając jego przyczynę, można mu przeciwdziałać. Dowiedz się więc, co może odpowiadać za nadmierną suchość oczu i jak prawidłowo dbać o oczy!

Czynniki środowiskowe – najczęstsze przyczyny suchości oczu

Główną przyczyną suchych oczu, wynikającą z postępu technologii i zmiany naszych przyzwyczajeń, jest zbyt częste i długotrwałe korzystanie z urządzeń elektronicznych. Podczas pracy przy komputerze, korzystania ze smartfonów i oglądania telewizji intensywnie skupiamy się na odbieranych bodźcach wzrokowych. Przez to mrugamy kilka razy rzadziej niż naturalnie, a to sprzyja parowaniu cząsteczek wody z filmu łzowego i prowadzi do uczucia zmęczenia oczu.

Drażniąco i wysuszająco działają również:

• klimatyzacja i ogrzewanie – odpowiadają za spadek wilgotności, a suche powietrze sprzyja odparowywaniu filmu łzowego;
• stosowanie soczewek kontaktowych – szkła utrudniają równomierne rozprowadzanie filmu łzowego po powierzchni oka;
• palenie tytoniu i przebywanie w zanieczyszczonych pomieszczeniach – dym drażni i przyczynia się do uszkodzenia powierzchni oka;
• stosowanie produktów okulistycznych i kosmetyków do oczu z konserwantami – sztuczne dodatki mogą prowadzić do podrażnienia spojówki, rogówki i okolicy oka oraz nasilać objawy schorzeń oczu;
• niedobory żywieniowe i odwodnienie organizmu.

Dyskomfort przy zespole suchego oka – objawy

Substancja pokrywająca powierzchnię oka składa się z trzech warstw – mucynowej, wodnej i lipidowej. Zaburzenia wydzielania którejkolwiek z nich mogą mieć niekorzystny wpływ na oczy i jakość widzenia. Zespół suchego oka (ZSO) występuje coraz częściej. Mowa o nim wówczas, gdy w wyniku jakiejkolwiek przypadłości lub czynników zewnętrznych dochodzi do przewlekłego upośledzenia wydzielania łez lub zmiany ich składu. Powstaje wtedy ryzyko ubytków nabłonka powierzchni oka. Jako objawy ZSO wymienia się głównie:

• pieczenie;
• kłucie;
• wrażenie obecności piasku pod powiekami;
• swędzenie;
• ból;
• zaczerwienienie oczu.

Co ciekawe, wbrew pozorom niekiedy przy suchych oczach może dochodzić do łzawienia, czyli wzmożonego wytwarzania łez i wycieku płynu poza worek spojówkowy. Dzieje się tak, gdy organizm wzmaga wytwarzanie płynu łzowego w celu ochrony oka przed czynnikami zewnętrznymi – kurzem, pyłem, przeciążeniem narządu wzroku. Sporadyczne łzawienie nie oznacza jednak, że oko jest właściwie nawilżone.

Ogólnoustrojowe przyczyny zespołu suchego oka

Warto wiedzieć, że suche oczy mogą być objawem lub powikłaniem niektórych chorób. Mowa m.in. przypadłościach:

• autoimmunologicznych, takich jak np. zespół Sjögrena, reumatoidalne zapaleniu stawów (RZS), toczeń rumieniowaty układowy, twardzina skórna;
• neurologicznych, takich jak choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane;
• ocznych, takich jak zapalenie powiek, choroby skutkujące zaburzeniami w obrębie rogówki i spojówki (np. zespół Stevensa-Johnsona), dysfunkcja gruczołów Meiboma;
• hormonalnych, takich jak zaburzenia związane z okresem menopauzy, schorzenia tarczycy.

Niekiedy za suche oczy odpowiadają też stosowane środki, np. leki przeciwhistaminowe, przeciwdepresyjne, przyjmowane przy nadciśnieniu krwi i antykoncepcyjne. ZSO bywa to również powikłaniem po przebytych operacjach okulistycznych.

Alergia jako schorzenie odpowiedzialne za suche oczy

Alergiczne zapalenie spojówek ma złożone przyczyny i objawy. Alergicy, zwłaszcza w przypadku uczulenia na sezonowe alergeny wziewne, często mierzą się z okresowym łzawieniem oczu i przekrwieniem spojówek, ale są też szczególnie narażeni na dolegliwość suchych oczu. Uczulenie może objawiać się jako uczucie ciała obcego w oku i dokuczliwe swędzenie.

Nieprawidłowa odpowiedź układu immunologicznego na kontakt z alergenem odpowiada za wzmożone uwalnianie histaminy i mediatorów zapalnych. To z kolei może skutkować podrażnieniem spojówki, wzrostem przepuszczalności naczyń krwionośnych (przekrwieniem), a także uszkodzeniem komórek, które odpowiadają za wytwarzanie warstw filmu łzowego. Tym samym, nawet jeśli twoje oczy intensywnie łzawią, w wyniku przerwania filmu łzowego mogą nie otrzymywać w pełni wartościowego nawilżenia, bo łzy są zbyt wodniste – brakuje im mucyny i lipidów, przez co szybko odparowują.

Ponadto zmniejszone wytwarzanie łez bywa skutkiem ubocznym stosowania niektórych leków przeciwalergicznych. Suchość oczu może także nasilać ich pocieranie, często wymuszone przez uciążliwy świąd.

Jak przebiega diagnostyka w przypadku suchych oczu?

Wybór sposobu nawilżenia suchych oczu zależy od przyczyny problemu. Jeśli więc doskwierają ci objawy suchego oka, warto udać się do lekarza. Przeprowadzi on właściwą diagnostykę oraz wybierze odpowiednią metodę leczenia przyczynowego i objawowego.

Do ustalenia etiologii suchości oka w wielu przypadkach wystarcza wywiad z pacjentem – przyczynę dolegliwości można stwierdzić na podstawie zgłaszanych objawów. Niekiedy jednak wskazana jest dalsza diagnostyka, np. przeprowadzenie skórnych testów alergicznych i badań laboratoryjnych oraz badań okulistycznych.

Jakie krople do oczu stosować przy objawach ich wysuszenia?

Przyczyną suchego oka jest zazwyczaj zewnątrzpochodne ich podrażnienie – praca z komputerem, przebywanie w środowisku sprzyjającym odparowywaniu łez. Wówczas zastosowanie znajdują krople nawilżające do oczu o charakterze  sztucznych łez. Pozwalają one uzupełnić płyn pokrywający oko. U osób noszących soczewki kontaktowe tego rodzaju krople do oczu mogą również służyć do nawilżania szkieł podczas ich zakładania i zdejmowania.

Z kolei dolegliwości związane z reakcją alergiczną można złagodzić za pomocą kropli do oczu na alergię, czyli produktów o właściwościach przeciwhistaminowych. Takie preparaty łagodzą objawy alergii poprzez hamowanie wydzielania i łagodzenie skutków działania histaminy. Oko wrażliwe, podatne na zmiany uczuleniowe powinno być troskliwie pielęgnowane, dlatego w miarę możliwości warto unikać kontaktu z alergenami i wybierać krople bez konserwantów. W części przypadków konieczne może się okazać stosowanie również środków doustnych.

U osób cierpiących na zespół suchego oka zaleca się natomiast stosowanie produktów, które dodatkowo (poza nawilżaniem i redukcją dyskomfortu) wspomagają regenerację nabłonka. Krople na zespół suchego oka powinny więc zawierać substancje o właściwościach nawilżających, ochronnych i regeneracyjnych, np. trehalozę. Niekiedy w leczeniu ZSO konieczne jest też wprowadzenie leków przeciwzapalnych – miejscowych i ogólnoustrojowych.

Domowe sposoby pozwalające na nawilżenie oczu i złagodzenie objawów

Istnieją domowe sposoby na suche oczy, które mogą usprawnić nawilżanie gałek ocznych. Oto, jak nawilżyć oczy naturalnymi metodami:

• Jeśli przebywasz w pomieszczeniach klimatyzowanych i ogrzewanych, kontroluj wilgotność powietrza.
• Stosuj dietę bogatą w nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, witaminy (A, C, D, z grupy B) i minerały (cynk, miedź, selen, mangan).
• Staraj się nawodnić organizm od wewnątrz.
• Unikaj nadmiernej ekspozycji na słońce i zanieczyszczenia.
• Nakładaj na oczy ciepłe kompresy – pomogą one w udrożnieniu kanałów Meiboma.
• Dbaj o higienę brzegów powiek – stosuj łagodne preparaty przeznaczone do tego celu.

Ponadto, jeśli pracujesz przy komputerze:

•       Rób przerwy mniej więcej co 20 minut – zamknij na chwilę oczy, skup wzrok na przedmiocie najbardziej oddalonym.
•       Zadbaj o odpowiednie ustawienie monitora względem wzroku – centralna część ekranu powinna się znajdować ok. 20–30 stopni poniżej linii wzroku.
•       Zachowuj odległość minimum 70 cm od ekranu.

FAQ

Czego objawem są suche oczy?

Dolegliwości oczu w postaci ich suchości mogą wynikać z nadmiernego parowania łez pod wpływem czynników środowiskowych i stylu życia – np. długotrwałego wpatrywania się w ekran komputera, smartfona i telewizora lub kontaktu z zanieczyszczeniami. Przyczyną może być też alergia i zespół suchego oka.

Jak wyleczyć suchość oczu?

Warto wybierać krople na suche oczy bez konserwantów, wykazujące właściwości nawilżające. Należy też dbać o oczy poprzez ich prawidłowe i regularne przemywanie oraz stosowanie diety bogatej w kwasy omega-3, witaminy i minerały.

Czy suche oko pogarsza wzrok?

Niewystarczająca ilość łez może pogarszać jakość widzenia, ponieważ film łzowy odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu gładkiej i przejrzystej powierzchni oka, która jest niezbędna do prawidłowego załamywania światła. Suchość oczu może również prowadzić do podrażnień, zaczerwienienia oraz zwiększonego ryzyka infekcji oczu.

Oświadczenie

Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i informacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy czy protokołu postępowania. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

1. Bogacka E. Alergiczne zapalenie spojówek – przyczyny, objawy, leczenie. Medycyna Praktyczna, 12.04.2022. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobyspojowki/69492,alergiczne-zapalenie-spojowek.
2. Prost M. Zespół suchego oka. Medycyna Praktyczna, 21.08.2015. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobyspojowki/86727,zespol-suchego-oka.
3. Pogrzebielski A. Objawy zespołu suchego oka. Medycyna Praktyczna, 22.07.2015. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/lista/81196,objawy-zespolu-suchego-oka.
4. Niemiecki Związek Lekarzy Okulistów (BVA), Niemieckie Towarzystwo Okulistyczne (DOG). Zespół suchego oka i zapalenie brzegów powiek – wytyczne BVA i DOG. Medycyna Praktyczna, 08.06.2016. https://www.mp.pl/okulistyka/wytyczne/wytyczne-i-artykuly/144531,zespol-suchego-oka-i-zapalenie-brzegow-powiek-wytyczne-bad-i-dog.
5. Kubicka-Trząska A, Romanowska-Dixon B. Zespół suchego oka i alergiczny nieżyt spojówek – epidemie XXI wieku – problemy diagnostyczne i leczenie. Przegl Lek 2009, 66(11), 967-971. https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/2c847cb0-e45c-4512-9e6e-b42835300f66/content.