Gradówka na oku – jak powstaje, jak się jej pozbyć?

Jeśli zauważasz drobny guzek w obrębie powiek, może być to gradówka. Powstaje ona w wyniku zablokowania ujść gruczołów łojowych i gromadzenia się ich wydzieliny. Powodów takich zmian jest wiele, w tym te dotyczące naszego stylu życia i niewłaściwej higieny oczu. Jak dokładnie powstaje gradówka na oku, jak jej zapobiegać i jak ją leczyć? Dowiedz się więcej na ten temat!

Czym jest gradówka na oku?

Gradówka na oku (chalazion), inaczej torbiel gruczołu Meiboma, to rodzaj niewielkiego guzka, raczej bezbolesnego. Zmiana taka spowodowana jest zablokowaniem ujścia gruczołu Meiboma i gromadzeniem się w jego obrębie meibum, które z czasem gęstnieje i tworzy guzkowatą torbiel na brzegu powieki.

Warto wyjaśnić, że gruczoły Meiboma (łac. glandula tarsalis; ang. meibomian gland) zlokalizowane są na tarczce powiekowej, czyli wewnętrznej części górnych i dolnych powiek, wzdłuż ich krawędzi. Więcej (ok. 30–40) znajduje się w powiece górnej, mniej (ok. 20–30) w powiece dolnej. Są one rodzajem gruczołów łojowych. Ich zadaniem jest wydzielanie powierzchniowej, lipidowej warstwy film łzowego. Dzięki tej wydzielinie ciecz łzowa zachowuje stabilność (nie odparowuje nadmiernie) oraz optymalną lepkość (długo utrzymuje się na powierzchni oka).

Jeśli z różnych przyczyn dochodzi do gęstnienia meibum lub dysfunkcji gruczołów Meiboma, wydzielina może nie uwalniać się prawidłowo na zewnątrz. To z kolei skutkuje rozwojem stanu zapalnego i pojawianiem się zgrubienia – gradówki na oku. Guzek na powiece górnej lub dolnej w całości składa się z meibum i gromadzących się w nim zanieczyszczeń. Ma więc charakter ziarniniaka tłuszczowego (lipogranuloma).

Jakie są najczęstsze objawy gradówki?

Zazwyczaj pojawiają się guzki na powiece górnej, nad linią rzęs. Nieco rzadziej mamy do czynienia ze zmianami w dolnej części oka, chociaż i takie się zdarzają. Mogą one dotyczyć osób w każdym wieku. Najczęściej gradówka powstaje pojedynczo na jednym oku, ale możliwe są też zmiany mnogie, dotyczące kilku gruczołów Meiboma jednocześnie.

Niewielkie zmiany zwykle nie są bolesne, ale ze względu na ich lokalizację na wewnętrznej stronie powieki mogą być bardzo uciążliwe. Oto najczęstsze objawy gradówki:

• okrągłe, twarde uwypuklenie o średnicy od kilku do kilkunastu milimetrów;
• zmiana rosnąca stopniowo, w ciągu kilku czy kilkunastu dni;
• zaczerwienienie skóry (nie zawsze);
• obrzęk, zwłaszcza jeśli gradówka jest duża i towarzyszy jej zapalenie;
• wrażenie obecności ciała obcego w oku;
• niekiedy tkliwość przy dotyku;
• przekrwienie spojówki powiekowej (widoczne po wywinięciu powieki).

Ponieważ ujścia gruczołów Meiboma znajdują się tuż na brzegu powieki, gradówki mogą przysłaniać gałkę oczną i utrudniać prawidłowe widzenie. Jeśli narastają, mogą też drażnić i uciskać rogówkę. Powoduje to zmianę jej kształtu oraz nieprawidłowe załamywanie się padających na nią promieni światła. Zjawisko takie określane jest jako astygmatyzm. Objawia się m.in. pogorszeniem ostrości widzenia, zniekształceniem obrazu i wrażeniem napięcia oczu. W przypadku gradówek astygmatyzm najczęściej ma charakter przemijający – objawy wzrokowe ustępują po zniknięciu guzka. Bywa jednak inaczej, jeśli nie zostanie podjęte odpowiednie postępowanie. Wówczas gradówka może być niebezpieczna dla zdrowia i prowadzić do trwałych powikłań.

Jakie mogą być przyczyny gradówki oka?

Za stan zapalny gruczołów Meiboma, skutkujący blokowaniem ich ujść i tworzeniem się złogów meibum, mogą odpowiadać rozmaite czynniki miejscowe i ogólne. Jako możliwe przyczyny powstawania gradówek wymienia się głównie:

• częste i długotrwałe korzystanie z komputerów i smartfonów – wpatrywanie się w takie urządzenia zwykle skutkuje ograniczoną częstością mrugania, przez co film łzowy staje się nadmiernie gęsty i blokuje gruczoły;
• zanieczyszczenia środowiskowe – drobinki pyłów, kurzu, smogu mogą osadzać się na brzegach powiek i przyczyniać się do zaczopowania gruczołów łojowych;
• alergeny – odpowiadają za podrażnienie, które sprzyja rozwojowi dysfunkcji gruczołów Meiboma;
• zakażenia pasożytnicze, głównie nużeńcem, często odpowiedzialne za zapalenie brzegów powiek;
• przebyte zapalenie bakteryjne powiek i spojówek, np. niewyleczone, ostre zapalenie gruczołu tarczkowego (jęczmień wewnętrzny);
• choroby układowe, np. łojotokowe zapalenie skóry, trądzik różowaty;
• zaburzenia gospodarki tłuszczowej (wysokie stężenie cholesterolu we krwi), wpływające na funkcjonowanie gruczołów Meiboma i skład filmu łzowego.

Kiedy iść do lekarza i jak rozpoznać gradówkę oka?

Stosunkowo często gradówki ustępują samoistnie. Jednak tylko w początkowym etapie rozwoju tego schorzenia można próbować łagodzić objawy samodzielnie. Jeśli natomiast gradówka nie ustąpi w ciągu kilkunastu dni, należy ustalić wizytę u okulisty. Do lekarza trzeba się udać również wtedy, gdy dolegliwości się nasilą lub pojawią się dodatkowe, niepokojące objawy, takie jak zaczerwienienie całego oka, gorączka, powiększenie węzłów chłonnych czy zaburzenia widzenia. Konsultacji wymagają także nawracające gradówki, zwłaszcza jeśli pojawiają się w tym samym miejscu i to nawet jeśli nie są uciążliwe.

W procesie diagnostycznym do rozpoznania choroby lekarzowi zwykle wystarcza wnikliwy wywiad z pacjentem i dokładne obejrzenie zmiany w trakcie badania okulistycznego w lampie szczelinowej. Inne badania, np. biopsja, są zalecane w przypadku grudek nietypowych, wymagających wykluczenia zmian nowotworowych. 

Uwaga na gradówkę – czasem to może być coś poważniejszego

Choć gradówka to zazwyczaj niegroźna zmiana na powiece, warto wiedzieć, że w rzadkich przypadkach może oznaczać poważniejszą chorobę – nowotwór gruczołów łojowych powiek. To wyjątkowo rzadki i powoli rozwijający się, ale groźny nowotwór, który najczęściej pojawia się na górnej powiece, gdzie znajdują się gruczoły Meiboma. Zdarza się głównie u starszych osób (najczęściej między 60. a 80. rokiem życia) i częściej dotyczy kobiet.

Problem polega na tym, że ten rodzaj raka może wyglądać bardzo podobnie do zwykłej gradówki lub przewlekłego zapalenia powiek, przez co często bywa błędnie rozpoznawany. W rezultacie diagnoza może być opóźniona, co zwiększa ryzyko przerzutów – najpierw do okolicznych węzłów chłonnych, a czasem także do innych części ciała.

Dlatego, jeśli masz zmianę na powiece, która nie znika przez dłuższy czas lub często nawraca, nie lekceważ objawów i skonsultuj się z lekarzem okulistą – lepiej sprawdzić i mieć pewność, że to nic groźnego.

Na czym polega leczenie gradówki na powiece?

Aby wybrać skuteczną metodę leczenia, trzeba mieć pewność, że guzek jest faktycznie gradówką na oku. Niekiedy mylone są zwłaszcza pojęcia takie jak gradówka i jęczmień. Ten drugi jest jednak spowodowany infekcją bakteryjną i wymaga innego postępowania. Gradówki bywają też mylone z prosakami, brodawkami czy zapaleniem brzegów powiek. Jeśli więc nie masz pewności, idź do lekarza okulisty. Specjalista może zalecić działania zachowawcze (higienę, masaże, okłady) w pierwszych etapach oraz leczenie farmakologiczne lub chirurgiczne przy zmianach, które nie ustępują w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.

Ciepłe kompresy i masaże przy gradówkach

Przede wszystkim pamiętaj, że gradówek nie można wyciskać czy nakłuwać! Grozi to poważnym pogorszeniem stanu zdrowia, m.in. trwałym uszkodzeniem powieki i wtórnym zakażeniem. Oko z gradówką wymaga delikatnego postępowania.

W oczyszczeniu i udrożnieniu gruczołu Meiboma pomogą ciepłe okłady. Możesz zastosować np. maskę rozgrzewającą Blepha Eyebag®. Należy ją podgrzać w kuchence mikrofalowej (zgodnie z instrukcją podaną w ulotce wyrobu medycznego), a gdy uzyska się odpowiednią temperaturę, przyłożyć do zamkniętych oczu na ok. 5–10 minut. Produkt wielokrotnego użytku pozwala na wygodne stosowanie. Zapewnia wsparcie w łagodzeniu objawów wynikających z dysfunkcji gruczołów Meiboma czy gradówek.

Przyjemne ciepło upłynnia zalegającą wydzielinę. Po takim okładzie warto więc wykonać masaż gruczołów Meiboma. Umyj dokładnie dłonie i palcem wskazującym wykonuj delikatne, posuwiste ruchy. Powinny one być kierowane wzdłuż gruczołów aż do ich ujścia, czyli w kierunku do gałki ocznej. Jeśli więc gradówka jest na górnej powiece, przesuwaj palec od strony brwi ku dołowi, a jeśli na dolnej, to od dołu do góry. Masaż powinien trwać ok. 1–2 minuty.

Po ciepłym okładzie i masażu przemyj oko. Do usunięcia wydzieliny i zanieczyszczeń możesz użyć soli fizjologicznej, specjalnego płynu do higieny lub chusteczek do oczu, takich jak BLEPHACLEAN® firmy Théa. Chusteczki te są wyrobem medycznym, przebadanym okulistycznie i przeznaczonym do higieny nawet wrażliwych powiek. Są sterylne i gotowe do użycia zaraz po otwarciu opakowania. 

Pamiętaj też, że na czas leczenia gradówki najlepiej zrezygnować z makijażu i noszenia soczewek kontaktowych.

Farmakologiczne metody leczenia i chirurgiczne usunięcie gradówki

Jeśli gradówka nie ustępuje, ulega powiększeniu, często nawraca, towarzyszy jej jęczmień lub objawy zakażenia – lekarz zwykle zaleca stosowanie leków. O zakażeniu może świadczyć m.in. zaczerwienienie i obrzęk oraz tkliwość zmiany.

Farmakologiczne metody leczenia gradówki obejmują stosowanie kropli do oczu, żeli i maści z antybiotykiem i / lub substancji przeciwzapalnej. Rzadziej wskazane jest przyjmowanie również antybiotyków doustnych. Specjalista zwykle zaleca też zwrócenie uwagi na higienę brzegów powiek, nawilżanie oczu (stosowanie sztucznych łez) i wzbogacenie diety o składniki ważne dla narządu wzroku, zwłaszcza kwasy omega-3.

Niekiedy podaje się też kortykosteroidy w formie iniekcji miejscowej (zastrzyk do gradówki). Jeśli natomiast inne metody postępowania nie przynoszą efektów, zaleca się chirurgiczne usunięcie gradówki. Zabieg przeprowadzany jest w znieczuleniu miejscowym i polega na wycięciu zmiany, z dostępem od strony spojówki tarczkowej.

Właściwa higiena i ochrona oka – jak zapobiegać gradówkom?

Rozwój gradówki na oku ma istotny związek z naszym stylem życia. Aby unikać nawrotów choroby, należy więc przestrzegać zasad higieny i dbać o narząd wzroku. Przede wszystkim:

• dbaj o nawilżanie oczu – osoby z zespołem suchego oka i cyfrowym zmęczeniem oczu są bardziej narażone na blokowanie gruczołów Meiboma i tym samym powstawanie gradówek na oku;
• unikaj dotykania oczu brudnymi rękami – w ten sposób przenosisz brud, bakterie i wirusy;
• regularnie oczyszczaj powieki – wybieraj łagodne, bezpieczne płyny i chusteczki do higieny brzegów powiek;
• dokładnie usuwaj makijaż i nigdy nie kładź się spać bez oczyszczenia twarzy i oczu;
• kontroluj wilgotność powietrza w pomieszczeniach, w których przebywasz najczęściej;
• zapoznaj się z prozdrowotnymi zasadami pracy przy komputerze.

FAQ

Jak pozbyć się gradówki na oku?

Gradówka na oku, czyli guzek powieki, powstaje na skutek zablokowania gruczołów łojowych (Meiboma). W pierwszym okresie jej rozwoju leczenie zwykle ogranicza się do stosowania ciepłych okładów i wykonywania masażu udrażniającego. Jeśli to nie pomaga, do oka aplikuje się leki wskazane przez okulistę. Niekiedy konieczne jest chirurgiczne usunięcie zmiany.

Czy gradówka zniknie samoistnie?

W większości przypadków gradówka pojawiająca się na brzegu powiek wchłania się samoistnie. Proces ten można przyspieszyć ciepłymi okładami i masażami. Jeśli nie pomagają, wskazane są farmakologiczne, a w skrajnych przypadkach chirurgiczne, sposoby leczenia.

Skąd bierze się gradówka?

Bezpośrednią przyczyną gradówki jest zaczopowanie ujść gruczołów łojowych Meiboma. Za gromadzenie się wydzieliny i jej gęstnienie może odpowiadać zbyt rzadkie mruganie podczas pracy przy komputerze, przebyte infekcje oczu i podrażnienia powiek. Bywa to też problem osób zmagających się z łojotokowym zapaleniem skóry i trądzikiem różowatym.

Czy gradówka oka jest zakaźna?

Wiele osób zastanawia się, czy gradówka jest zakaźna. Otóż najczęściej nie, ponieważ nie stanowi zakażenia bakteryjnego, a nagromadzenie złogów meibum (wydzieliny gruczołów Meiboma). Schorzenie nie może więc przenosić się między ludźmi. Jednak w przypadku gradówki może dojść do jej zakażenia wtórnego. Bywa ona również powikłaniem po przebytej infekcji i wtedy istnieje ryzyko zakażenia.

Czy gradówka może być poważnym problemem?

Rzadką, ale poważną chorobą, która może przypominać gradówkę, jest m.in. rak gruczołów łojowych, wywodzący się najczęściej z gruczołów Meiboma powiek górnych. Zmiana taka rośnie wolno, ale jest złośliwa i może dawać przerzuty do różnych części ciała. Najczęściej dotyczy osób starszych. Ważne jest więc, aby nie lekceważyć nawet najdrobniejszych nieprawidłowości w obrębie oczu.

Oświadczenie:
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i informacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy czy protokołu postępowania. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

1. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobypowiekiukladulzowego/334925,gradowka-guzek-na-powiece-jak-powstaje-objawy-postepowanie-i-leczenie
2. https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.13.1.23.
3. https://podyplomie.pl/okulistyka/30668,farmakoterapia-bakteryjnych-schorzen-narzadu-wzroku
4. Zieliński T., Antoszewski B. “Rak gruczołów łojowych powiek – opis dwóch przypadków. Klinika Oczna, 2014, 116(2),127–129.