Gradówka na oku – jak powstaje, jak się jej pozbyć?

Czym jest gradówka na oku?

Gradówki to jedne z najczęstszych zmian zapalnych powiek. Są to niewielkie zgrubienia, spowodowane zablokowaniem gruczołu [1]. Często mogą wyglądać nieestetycznie, co budzi niepokój, ale nie są poważnym schorzeniem i nie zagrażają oku ani widzeniu.

Gradówki występują głównie u dorosłych, zwłaszcza u kobiet poniżej 40. roku życia, jednak powstawanie gradówki u dzieci również jest możliwe [1, 2].

Bez leczenia gradówki mogą stać się przewlekłym problemem [3] i będą widoczne na stałe lub będą zanikać i powracać.

Niektórzy mają szczególną skłonność do powstawania gradówek [1] i miewają je regularnie. Taka podatność często wynika ze schorzeń sprzyjających zaleganiu wydzieliny w gruczołach powiek.

Co powoduje gradówkę na powiece?

Gradówka w oku powstaje w wyniku zatkania gruczołu łojowego powieki [1].

Te istotne struktury, znane jako gruczoły Meiboma, zawdzięczają swoją nazwę lekarzowi Heinrichowi Meibomowi, który dokonał ich pierwszego opisu w 1666 roku. Są umieszczone w powiekach: w dolnej znajduje się od dwudziestu do trzydziestu gruczołów, a w górnej od trzydziestu do czterdziestu [1].

Produkują one tłustą wydzielinę, tzw. “meibum”, podobną do sebum wytwarzanego przez gruczoły łojowe skóry. Meibum współtworzy film łzowy, który wspomaga nawilżenie oka [6]. Film łzowy jest niezbędny do prawidłowej ochrony oka przed wysychaniem i stanowi barierę przed cząsteczkami takimi jak pyłki, bakterie i wirusy [5].

Zablokowanie gruczołu jest spowodowane zgrubieniem jego ścian, co prowadzi do zwężenia przewodu i jego ujścia oraz do zwiększenia lepkości meibum [1, 5]. Prawidłowe meibum jest tłustą cieczą, ale jeśli gruczoły Meiboma nie działają prawidłowo, gęstnieje i może przypominać konsystencją pastę. Zgęstniałe meibum nie jest w stanie wypłynąć z gruczołu, co prowadzi do jego zablokowania i obrzęku.

Podejrzewa się, że do zaburzeń funkcjonowania gruczołów Meiboma przyczyniają się starzenie organizmu, noszenie soczewek kontaktowych, menopauza, przyjmowanie leków antydepresyjnych, niektóre terapie hormonalne, przewlekłe zapalenie brzegów powiek, cukrzyca, wysokie stężenie cholesterolu, trądzik różowaty czy łojotokowe zapalenie skóry i inne czynniki [1, 5, 6].

Wiele osób ze zmianami gruczołów Meiboma cierpi również na objawy zespołu suchego oka, ponieważ brak meibum w warstwie łzowej prowadzi do jej szybszego parowania [5].

Gruczoły Meiboma to drobne, podłużne gruczoły osadzone w górnej i dolnej powiece. Ujście każdego gruczołu znajduje się na brzegu powieki, co umożliwia wypłynięcie meibum na powierzchnię oka, gdzie miesza się ono z łzami.

Jakie są objawy gradówki?

Gradówka na powiece [1, 4] zazwyczaj zaczyna się od niewielkiej czerwonej i lekko obrzękniętej plamki, która często jest odczuwalna, ale nie zawsze powoduje ból.

Przez następne dni, tygodnie, a czasem i miesiące, guzek powiększa się do rozmiaru ziarna grochu, zazwyczaj nie przekraczając 1 cm średnicy, ale potrafi też urosnąć do rozmiarów oliwki. W miarę wzrostu gradówka może przejść w stan zapalny. Wtedy powieka staje się wyraźnie czerwona i obrzęknięta, często wrażliwa na dotyk.

Jeśli gradówka urośnie duża, może naciskać na oko i zaburzać widzenie. Czasem może też dojść do obrzęku całej powieki.

Gradówki najczęściej pojawiają się na górnej powiece, po stronie zewnętrznej lub wewnętrznej, gdzie są znacznie mniej widoczne. Staje się wtedy widoczna dopiero po wywinięciu powieki, a z zewnątrz widać jedynie obrzęk i podrażnienie oka.

Gradówka na oku nie powstaje na skutek infekcji bakteryjnej ani wirusowej, ale może ulec zakażeniu i być ogniskiem ostrego zapalenia, powodując wtedy obszerny i dokuczliwy obrzęk [7].

Jak rozpoznać gradówkę oka?

Diagnozę najczęściej stawia się na podstawie wyglądu gradówki, który jest zazwyczaj dość typowy i nie wymaga wykonywania dodatkowych badań.

Czasami może być jednak trudno rozróżnić gradówkę od jęczmienia [1]. W przeciwieństwie do gradówki jęczmień jest spowodowany infekcją mieszka włosowego rzęsy. Jest zazwyczaj bardzo bolesny i towarzyszy mu ropna wydzielina. W przypadku utrzymującego się guzka powieki zalecana jest konsultacja z lekarzem. Okulista może naciąć guzek i zalecić wykonanie biopsji, by upewnić się, że guzek to jedynie gradówka, a nie poważniejszy problem [1].

Jakie są skuteczne metody leczenia gradówki?

Większość przypadków gradówki ustępuje samoistnie i goi się w pełni w ciągu kilku tygodni. Podstawą leczenia gradówki jest higiena oczu i odpowiednie opróżnianie zatkanego gruczołu, zazwyczaj poprzez stosowanie ciepłych okładów lub maski rozgrzewającej na powiekę przez około 15 minut, 2 do 4 razy dziennie. Po rozgrzaniu należy wykonać delikatny masaż powieki w celu odprowadzenia zgęstniałego meibum i zmniejszenia zastoju zapalnego [4]. Po masażu warto oczyścić powieki specjalnymi chusteczkami do higieny powiek. W 25% do 50% przypadków takie domowe sposoby na gradówkę wystarczą, by wyleczyć ją w ciągu 1 do 3 miesięcy od jej pojawienia się [1].

Jeśli gradówka utrzymuje się dłużej niż miesiąc lub jest bardzo czerwona i obrzęknięta czy bolesna, konieczna jest konsultacja z okulistą w celu wdrożenia dodatkowych metod leczenia [4].

Jeśli podejrzewana jest infekcja [4] lub jeśli gradówka związana jest z trądzikiem różowatym [1], okulista może przepisać antybiotyki.

Jeżeli nie ma żadnych oznak infekcji, można podać zastrzyk ze steroidu w celu zmniejszenia stanu zapalnego, jeśli obrzęk jest duży [3, 4, 9]. Jednorazowy zastrzyk w połączeniu z masażem powieki wykazuje skuteczność w usunięciu gradówek u ponad 80% pacjentów po 3 tygodniach [9].

Terapia IPL (Intense Pulsed Light, czyli intensywne światło pulsacyjne) również posiada odnotowane przypadki skutecznego leczenia gradówki i zmniejsza ryzyko nawrotu trzykrotnie bardziej niż standardowe leczenie [8].

FAQ

Mam skłonność do gradówek: jak powstrzymać nawracanie?

U osób ze skłonnością do gradówek zapobieganie nawrotom wymaga codziennego (a przynajmniej częstego) udrażniania kanałów gruczołów Meiboma. Podgrzewanie, masaż i oczyszczanie powiek powinny stać się stałym elementem porannej lub wieczornej rutyny, zupełnie jak mycie zębów. Może to być nieco uciążliwe, ale pozwala skutecznie uchronić się przed guzkiem na powiece.

Czy gradówka oka wymaga wprowadzenia zmian w codziennym życiu?

Odradza się noszenia soczewek kontaktowych i makijażu oczu, dopóki gradówka nie zniknie [1].

Choć zbalansowana dieta jest zawsze korzystna dla zdrowia, nie wydaje się mieć większego znaczenia w leczeniu lub zapobieganiu gradówkom.

Niemniej jednak kilka badań sugeruje, że niedobór witaminy A może zwiększać ryzyko powstawania gradówek [1]. Dotychczas hipoteza ta nie została potwierdzona przez duże badania i nie ma też żadnych danych wskazujących na to, że suplementacja witaminą A zapobiega lub leczy gradówki, ale włączenie do diety odpowiednich warzyw i olejów z pewnością nie zaszkodzi.

Badanie wykazało skuteczność połączenia probiotyków z odpowiednim leczeniem miejscowym w przyspieszaniu gojenia się gradówek o małych rozmiarach [1]. Nie jest to jednak ostateczny dowód i dalsze badania są niezbędne, aby potwierdzić lub obalić tę hipotezę. Nawet jeśli probiotyki nie pomogą na gradówkę, to mogą przynajmniej korzystnie wpłynąć na trawienie.

Więcej dowodów wskazuje natomiast, że dieta bogata w kwasy omega-3 może poprawiać funkcjonowanie gruczołów Meiboma [1]. Nie daje to nadal pewności, że suplementacja pomoże w leczeniu lub zapobiegnie gradówce, ale próbując, nic nie ryzykujesz, a kwasy te mają wiele pozytywnych efektów. Dużo kwasów omega-3 znajduje się w orzechach i tłustych rybach, takich jak tuńczyk, łosoś, makrela czy sardele.

Czy gradówka jest zaraźliwa?

Nie, gradówka nie jest związana z infekcją, więc nie jest zaraźliwa.

Ponieważ gradówka może ulec zakażeniu, poza rutynową higieną polegającą na stosowaniu ciepłych okładów i masażu kilka razy dziennie, najlepiej jest unikać jej dotykania. Przed rutyną należy dokładnie umyć ręce i używać tylko czystych kompresów lub ręcznika.

Czy gradówka to jęczmień?

Jęczmień to także guzek na powiece i czasami potrafi bardzo przypominać gradówkę. Jęczmień powstaje w wyniku infekcji mieszka włosowego rzęsy i zwykle jest czerwony i znacznie bardziej bolesny niż gradówka. Rozwija się u nasady rzęsy, a po kilku dniach w centrum guzka pojawia się ropień [1].

Czym się różni gradówka od jęczmienia?

Oba schorzenia objawiają się widocznym guzkiem na powiece i mogą wyglądać podobnie. Jęczmień powstaje z infekcji mieszka włosowego rzęsy i zazwyczaj jest dużo bardziej zaczerwieniony i bolesny niż gradówka [13]. Ognisko znajduje się u nasady rzęsy, a po kilku dniach na guzku pojawia się żółty punkt ropny [1].

Gradówka powstaje z powodu zatkanego gruczołu łojowego i jest zazwyczaj bezbolesna oraz rośnie powoli [13].

Oświadczenie:
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i informacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy czy protokołu postępowania. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem.

Bibliografia:

1. Difference Between a Stye and a Chalazion? Causes, Symptoms, Treatment. American Academy of Ophthalmology. https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-are-chalazia-styes#chalazion
2. Suzuki T, Katsuki N, Tsutsumi R, Uchida K, Ohashi K, Eishi Y, Kinoshita S. Reconsidering the pathogenesis of chalazion. Ocul Surf. 2022;24:31-33.
3. Evans J, Vo KBH, Schmitt M. Chalazion: racial risk factors for formation, recurrence, and surgical intervention. Can J Ophthalmol. 2022;57(4):242-246
4. Jordan GA, Beier K. Chalazion. [Updated 2023 Jul 31]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499889/
5. Du YL, Peng X, Liu Y, Wang JS, Ye YF, Xu KK, Qu JY, Chen H, Xie HT, Zhang MC. Ductal Hyperkeratinization and Acinar Renewal Abnormality: New Concepts on Pathogenesis of Meibomian Gland Dysfunction. Curr Issues Mol Biol. 2023;45(3):1889-1901.
6. Kelly K. Nichols; Gary N. Foulks; Anthony J. Bron; Ben J. Glasgow; Murat Dogru; Kazuo Tsubota; Michael A. Lemp; David A. Sullivan. The International Workshop on Meibomian Gland Dysfunction: Executive Summary. Investigative Ophthalmology & Visual Science 2011,52:1922-1929.
7. Medscape – Chalazion procedures – https://emedicine.medscape.com/article/1844083-overview?form=fpf
8. Zhu Y, Zhao H, Huang X, Lin L, Huo Y, Qin Z, Lu J, Jin X. Novel treatment of chalazion using light-guided-tip intense pulsed light. Sci Rep. 2023 Jul 31;13(1):12393.
9. Elsayed MA, Al Kahtani S. Edited by Sharon Fekrat and Ingrid U. Scott. Chalazion Management: Evidence and Questions. EyeNet Magazine – September 2015 – https://www.aao.org/eyenet/article/chalazion-management-evidence-questions
10. Alhumaid FI, Al Ibrahim AH, Alshehri WM, Albelowi AM, Aleid S. The association between vitamin A deficiency and chalazion: a systematic review. International Journal of Medicine in Developing Countries. 2023;7(12):1766–1771
11. Filippelli M, dell’Omo R, Amoruso A, Paiano I, Pane M, Napolitano P, Campagna G, Bartollino S, Costagliola C. Effectiveness of oral probiotics supplementation in the treatment of adult small chalazion. Int J Ophthalmol. 2022;15(1):40-44.
12. Al-Namaeh M. A systematic review of the effect of omega-3 supplements on meibomian gland dysfunction. Therapeutic Advances in Ophthalmology. 2020;12. doi:10.1177/2515841420952188
13. Allen RC. Chalazion and stye (hordoleum). MSD Manual (consumer version). https://www.msdmanuals.com/home/eye-disorders/eyelid-and-tearing-disorders/chalazion-and-stye-hordeolum