Higiena brzegów powiek – dlaczego jest taka ważna?

Nasze oczy, ze względu na swoją budowę anatomiczną, są szczególnie wrażliwe na różne czynniki zewnętrzne. Zanieczyszczenia, długie godziny spędzane przed ekranami oraz stosowanie makijażu mogą zwiększać ryzyko problemów ze wzrokiem. Chcąc prawidłowo dbać o oczy, warto pamiętać o higienie brzegów powiek. Ma ona istotne znaczenie w profilaktyce schorzeń w obrębie oka, jak również w procesie ich ewentualnego leczenia. Dlaczego higiena powiek jest tak ważna i co warto o niej wiedzieć? Dziś przybliżamy ten temat!

Brzegi powiek – czego warto się o nich dowiedzieć?

Powieki to ruchome fałdy skórno-mięśniowe, stanowiące element aparatu ochronnego naszego oka. Ich ruch umożliwia mruganie, które rozprowadza film łzowy  oraz oczyszcza powierzchnię gałki ocznej. Wyróżniamy powieki górne i dolne. Złożona budowa powiek sprawia, że wyodrębniamy części zewnętrzne powiek  (skórę i mięśnie), części wewnętrzne (tarczkę i spojówkę znajdującą się od strony gałki ocznej). W tarczkach znajdują się gruczoły tarczkowe inaczej nazywane gruczołami Meiboma. Na brzegach powiek znajdują się ujścia gruczołów Meiboma, które wydzielają warstwę lipidową (tłuszczową) filmu łzowego. Zawarte w niej lipidy odpowiadają za utrzymanie stabilności filmu łzowego i zapobieganie odparowywaniu wody. Warstwa lipidowa wspólnie z warstwami wodną i śluzową tworzą barierę protekcyjną i nawilżającą dla tkanek oka. 

Jakie czynniki najczęściej szkodzą brzegom powiek?

Tuż przy brzegach powiek znajdują się nasady rzęs, szczególnie narażone na osadzanie się zanieczyszczeń środowiskowych, alergenów, resztek makijażu czy drobnoustrojów. Pozostawienie tej części oka bez dokładnego i zarazem delikatnego oczyszczenia zwiększa więc ryzyko podrażnień, infekcji i stanów zapalnych.

Sprzyja temu również spędzanie długich godzin przed ekranami urządzeń cyfrowych. Skupianie wzroku na wyświetlaczach i monitorach ogranicza częstotliwość mrugania, przez co cząsteczki wody szybciej odparowują.

Czym może skutkować nieprawidłowa higiena brzegów powiek?

Niedostateczna lub nieprawidłowa higiena brzegów powiek zwiększa ryzyko schorzeń oczu, może też nasilać występujące przypadłości. Do najczęstszych problemów dotyczących brzegów powiek należą:

• Ostre lub przewlekłe zapalenie brzegów powiek (blepharitis). To zapalenie tkanek (reakcja obronna) w obrębie krawędzi oka. Jego przyczyną mogą być bakterie lub pasożyty (nużeńce). Wśród objawów wymienia się przede wszystkim pieczenie, swędzenie, zaczerwienienie, łzawienie oczu, a niekiedy także łuszczenie się skóry, obecność strupków i zaschniętych łusek oraz wypadanie rzęs.
• Dysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD, Meibomian gland dysfunction).  Schorzenie to polega na zablokowaniu lub nieprawidłowym działaniu gruczołów. Skutkuje deficytem lipidów filmu łzowego. Może prowadzić do zespołu suchego oka (ZSO), objawiającego się m.in. uczuciem piasku pod powiekami, nadwrażliwością na światło, pieczeniem, podrażnieniem oczu. W przebiegu ZSO oko traci naturalne nawilżenie i ochronę, a to może powodować nie tylko dyskomfort na co dzień, ale też ubytki nabłonka rogówki i pogorszenie ostrości wzroku.
• Jęczmienie i gradówki na oku – To dwie różne zmiany. Jęczmienie spowodowane infekcją bakteryjną zwykle są bolesne. Z kolei gradówki to przewlekłe torbiele gruczołów Meiboma, raczej niebolesne, ale z uwagi na lokalizację często szczególnie uciążliwe. Powodują tkliwość i dają wrażenie obecności ciała obcego w oku. Czasami wymagają chirurgicznego usunięcia.

Kto powinien szczególnie dbać o oczy?

Brzegi powiek należy oczyszczać regularnie, w formie codziennej rutyny. Najlepiej używać do tego płatków kosmetycznych nasączonych delikatnym płynem do demakijażu lub specjalnych chusteczek do oczu. Ważne jest, aby wybierać produkty bezpieczne, odpowiednie do zastosowania w delikatnej okolicy oka.

Wśród pacjentów zgłaszających problemy z brzegami powiek najczęściej są osoby z zespołem suchego oka, noszące soczewki kontaktowe, pracujące wiele godzin przy komputerze. Drugą grupę stanowią pacjenci ze współistniejącymi schorzeniami dermatologicznymi – zwłaszcza zmagający się z trądzikiem różowatym lub łojotokowym zapaleniem skóry. Ryzyko zablokowania gruczołów łojowych wokół oczu wzrasta także u kobiet, które często malują oczy, oraz u osób starszych, u których może dochodzić do osłabienia funkcji gruczołów Meiboma w następstwie procesów starzenia się organizmu. Takie osoby powinny przykładać szczególną wagę do higieny brzegów powiek i całej okolicy oka. 

Tak naprawdę jest ona jednak ważna dla każdego, kto chce właściwie dbać o swoje oczy.

Jak prawidłowo oczyszczać brzegi powiek?

Oczyszczanie brzegów powiek powinno być ostatnim etapem higieny oczu. W pierwszej kolejności warto wykonać dokładny demakijaż (jeśli stosujemy dermokosmetyki) lub umyć skórę powiek bezpiecznym płynem przeznaczonym do czyszczenia powiek. Zalegającą wydzielinę i zanieczyszczenia, które gromadzą się w przewodach wyprowadzających gruczołów, o wiele łatwiej można usunąć po rozgrzaniu skóry. W przypadku dysfunkcji gruczołów Meiboma warto rozgrzać powieki za pomocą specjalnej maseczki rozgrzewającej, takiej jak Blepha Eyebag®. Po takim kroku poleca się masaż gruczołów Meiboma, zwłaszcza w przypadku osób narażonych na ich blokowanie i dysfunkcję.

Gdy skóra powiek jest już oczyszczona, należy delikatnie odsunąć powiekę palcem wskazującym i przetrzeć jej krawędź od zewnętrznej części oka do wewnętrznej (w stronę nosa). Ten krok można przeprowadzić za pomocą płatka kosmetycznego nasączonego delikatnym płynem do demakijażu, takim jak np. BLEPHASOL®, lub – w razie potrzeby – sterylnych chusteczek do oczu, które owija się wokół palca (np. BLEPHACLEAN®). Pamiętaj, aby do każdego oka użyć nowego wacika lub chusteczki, tak aby uniknąć przenoszenia ewentualnych zarazków na drugie oko. Uważaj też, aby nie dotykać powierzchni oka.

Higiena oka a leczenie zapalenia brzegów powiek i innych schorzeń

Właściwa higiena brzegów powiek jest kluczowym elementem profilaktyki wielu schorzeń oczu, ale często również czynnikiem wspierającym ich leczenie. Pielęgnacja powiek może stanowić istotne wsparcie terapii przewlekłego zapalenia spojówek i powiek o różnym podłożu (alergicznym, bakteryjnym), zespołu suchego oka oraz nawracających jęczmieni. Odgrywa ważną rolę przed planowanymi zabiegami okulistycznymi i w okresie rekonwalescencji po nich. W takich przypadkach, do oczyszczania brzegów powiek, zwykle zaleca się produkty o charakterze wyrobu medycznego, nie kosmetyku.

FAQ

Jak przemywać brzegi powiek?

Zacznij od dokładnego oczyszczenia zewnętrznej części powiek i okolicy oka. Brzegi powiek przemywaj po delikatnym odsunięciu powieki, stosując czysty płatek kosmetyczny, nasączony specjalnym płynem, lub gotową chusteczkę do oczu. Czynność powtarzaj dwa razy dziennie lub zgodnie ze wskazaniami okulisty.

Jak czyścić ujścia gruczołów Meiboma?

W pierwszej kolejności umyj okolice oczu. Następnie możesz wykonać ciepły okład i / lub masaż – pomoże to odblokować gruczoły Meiboma. Po takich czynnościach odchyl lekko powiekę i delikatnie przetrzyj mokrym wacikiem lub chusteczką w kierunku od zewnętrznego do wewnętrznego kącika oka. Wybieraj produkty przeznaczone do higieny oczu.

Czy należy myć powieki mydłem?

Zwykłe mydła mogą powodować podrażnienia i zaczerwienienie oczu. Wskazane jest stosowanie preparatów bezpiecznych, przeznaczonych do delikatnych powiek, przebadanych przez okulistów i dermatologów.

Oświadczenie
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i informacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy czy protokołu postępowania. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

1. https://www.mp.pl/okulistyka/okulistyka-dla-nieokulistow/artykuly/129054,choroby-powiek (data dostępu: 20.05.2025)
2. https://www.mp.pl/okulistyka/wytyczne/wytyczne-i-artykuly/144531,zespol-suchego-oka-i-zapalenie-brzegow-powiek-wytyczne-bad-i-dog (data dostępu: 20.05.2025)
3. https://www.mp.pl/medycynarodzinna/ekspert/pytania-do-eksperta/151746,leczenie-chorob-powiek-pytania-do-eksperta (data dostępu: 20.05.2025)